Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu hình thành ngành công nghiệp này, Việt Nam cần sớm tháo gỡ các nút thắt về công nghệ, hạ tầng và pháp lý, đồng thời đẩy nhanh việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia làm nền tảng phát triển thị trường.
Tại diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) nhấn mạnh, Quyết định số 165/QĐ-TTg ngày 7/2/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã tạo nền tảng quan trọng để hướng tới xây dựng hệ sinh thái hydrogen đồng bộ từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến sử dụng. Chiến lược hướng tới mục tiêu đến năm 2030, sản lượng hydrogen xanh và hydrogen từ các quá trình có thu giữ carbon đạt khoảng 100.000 - 500.000 tấn/năm, sau đó tăng mạnh lên 10 - 20 triệu tấn/năm vào năm 2050, từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị hydrogen khu vực và toàn cầu.
Mặc dù vậy, thực tế cho thấy ngành công nghiệp hydrogen tại Việt Nam hiện vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Hiện nay, sản lượng hydrogen toàn quốc đạt khoảng 500.000 tấn mỗi năm nhưng chủ yếu là hydrogen xám và hydrogen nâu phục vụ sản xuất phân đạm và lọc hóa dầu. Thị trường trong nước vẫn chưa có dự án hydrogen xanh nào ở quy mô thương mại, trong khi các dự án do nhiều địa phương đề xuất mới dừng lại ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư.
Phân tích về thực trạng này, PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch VCEA đánh giá Việt Nam có lợi thế rất lớn nhờ nguồn năng lượng tái tạo dồi dào. Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 73 GW điện mặt trời và 50 GW điện gió, tạo dư địa khổng lồ để sản xuất hydrogen xanh cho các ngành khó điện khí hóa như luyện thép, xi măng, hóa chất và giao thông vận tải. Tuy nhiên, ông chỉ ra ba điểm nghẽn lớn cần tháo gỡ ngay là hạ tầng truyền tải, năng lực công nghệ và khung pháp lý. Việt Nam cần từng bước làm chủ công nghệ điện phân, thiết bị sản xuất và đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Bên cạnh nguồn năng lượng tái tạo, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đưa ra góc nhìn mới khi cho rằng hydro tự nhiên cũng là hướng phát triển đầy triển vọng. Với đặc điểm địa chất sở hữu hệ thống đứt gãy sâu, đá siêu mafic, núi lửa cổ và nhiều suối nước nóng, Việt Nam hội tụ các điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và tích tụ hydro tự nhiên – nguồn "vàng trắng" tiềm ẩn cần được nghiên cứu từ sớm.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Đặng Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương) chia sẻ, Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đã tạo đòn bẩy thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu. Nhiều viện, trường đã bắt đầu tiếp cận các công nghệ then chốt, bao gồm công nghệ sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (E-SAF) thông qua kết hợp hydro với CO₂.
Đặc biệt, đại diện Bộ Công Thương nhấn mạnh hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) đóng vai trò nền tảng giúp Việt Nam làm chủ chuỗi giá trị, bảo đảm an toàn và phù hợp với thông lệ quốc tế. Bộ Công Thương đang phối hợp rà soát và đẩy mạnh hoàn thiện TCVN, QCVN chuyên ngành hydrogen từ nay đến năm 2030, đồng thời nghiên cứu lộ trình chú trọng các dẫn xuất của hydrogen nhằm tận dụng tối đa hạ tầng năng lượng sẵn có.
Các chuyên gia thống nhất rằng việc hoàn thiện khung chính sách và tháo gỡ các điểm nghẽn kỹ thuật sẽ là điều kiện tiên quyết để thu hút dòng vốn đầu tư. Khi các nút thắt này được giải quyết, hydrogen xanh sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế và giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.
