Đây là sáng kiến do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng Tạp chí Kiến trúc (Hội Kiến trúc sư Việt Nam) khởi xướng, với sự đồng hành của Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, Tập đoàn Sovico, các trường đại học, doanh nghiệp cùng nhiều đối tác trong nước và quốc tế nhằm kết nối nguồn lực xã hội, tìm kiếm ý tưởng mới và thúc đẩy hệ sinh thái sáng tạo bền vững của Thủ đô.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho biết, ngay từ đầu năm 2026, thành phố đã tổ chức các hoạt động kết nối nghệ nhân, nghệ sĩ, làng nghề và doanh nghiệp để tạo ra các sản phẩm sáng tạo phục vụ xã hội. Trong khuôn khổ chương trình năm nay, cuộc thi thiết kế được phát động gắn liền với thực tiễn cải tạo, chỉnh trang không gian công cộng và dỡ bỏ hàng rào tại các công viên trên địa bàn. Với hàng trăm địa điểm có quy mô và giá trị lịch sử khác nhau, thành phố kỳ vọng sẽ tìm kiếm được các phương án chất lượng để ứng dụng ngay vào thực tế, nâng cao chất lượng không gian sống và tiếp tục khẳng định vị thế của Hà Nội trong Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO kể từ khi được ghi danh vào năm 2019.
Được tổ chức trên quy mô toàn quốc, Cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo 2026 hướng tới việc kết nối giới chuyên môn, sinh viên và cộng đồng cùng đề xuất các mô hình mới cho đô thị. Điểm đặc biệt của cuộc thi năm nay là đòi hỏi tư duy liên ngành về cơ chế chính sách, phương án tài chính và mô hình quản trị để không gian có thể tự vận hành bền vững, không phụ thuộc vào ngân sách. Người dự thi thuộc nhóm chuyên nghiệp hoặc bán chuyên có thể chủ động lựa chọn địa điểm nghiên cứu theo 3 hạng mục bao gồm: Hạ tầng thúc đẩy sáng tạo (tái kích hoạt quảng trường, công viên, gầm cầu, khu tập thể cũ...); Không gian sáng tạo từ các công trình chuyển đổi chức năng (nhà máy cũ, trụ sở dôi dư...); Bảo tồn và phát huy không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống (mô hình sáng tạo tại khu vực ven đô, làng cổ, làng nghề). Những ý tưởng xuất sắc, có tính khả thi cao sẽ được đưa vào ứng dụng thực tế ngay trong quá trình chỉnh trang đô thị của Thủ đô.
Đánh giá về tầm vóc của chương trình, KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhấn mạnh, cuộc thi năm nay mang một sứ mệnh khác biệt khi cổ vũ cho hành trình bền bỉ vì cộng đồng, thay vì tìm kiếm những bản vẽ lý tưởng hay sự trình diễn cầu kỳ. Ông kỳ vọng các kiến trúc sư trẻ và sinh viên sẽ dấn thân vào các "đề bài nóng" của thực tiễn, đưa người dân bản địa vào trung tâm của thiết kế để tạo sinh kế và niềm tự hào. Hội Kiến trúc sư Việt Nam mong muốn những ý tưởng xuất sắc sẽ được UBND Thành phố Hà Nội đón nhận, thí điểm áp dụng cho giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời lan tỏa mô hình này đến các thành phố sáng tạo khác như Hội An, Đà Lạt và TP.HCM để cùng kiến tạo bản sắc đô thị trong kỷ nguyên số.
Cũng trong khuôn khổ sự kiện, Dự án “Ngỡ ngàng Hà Nội” (Hanoi Surprises) về kết nối nghệ thuật các không gian công cộng đã được giới thiệu đến công chúng. Dự án tiến hành nghiên cứu 46 điểm nghệ thuật đường phố phân bổ theo 5 nhóm không gian bao gồm Di sản, Kẻ chợ, Tương lai, Sinh thái và Cộng đồng nhằm biến Thủ đô thành một “bảo tàng mở”, nơi nghệ thuật tương tác sâu sắc với đời sống hàng ngày của người dân.
Ngay sau đó, buổi tọa đàm chuyên sâu với chủ đề “Nghệ thuật công cộng và bản sắc đô thị Hà Nội .Từ những điểm can thiệp đến hệ sinh thái sáng tạo” đã diễn ra dưới sự điều phối của nhà báo Bùi Thị Thanh Hương (Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc), cùng sự tham gia của KTS Đoàn Kỳ Thanh, nghệ sĩ Phong Punk và các đại biểu. Tại đây, các chuyên gia đã cùng thảo luận sâu sắc về cách thức chuyển hóa các can thiệp nghệ thuật ngắn hạn trong lễ hội thành một hạ tầng sáng tạo lâu dài, sống động và thực sự phục vụ người dân, tạo nền tảng vững chắc để dòng chảy sáng tạo tiếp tục được duy trì và phát triển bền vững ngay cả sau khi lễ hội kết thúc.
