Khai mạc không gian trưng bày tài liệu và kỷ vật cán bộ đi B "Thanh xuân gửi lại"

Sự kiện mở ra một không gian lưu trữ sống động, không chỉ tái hiện một thời tuổi trẻ cống hiến vì độc lập dân tộc mà còn lan tỏa giá trị nhân văn của công tác lưu trữ trong hành trình tri ân, tìm kiếm và đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình.

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hàng vạn cán bộ đi B thuộc lực lượng dân sự bao gồm cán bộ, đảng viên, trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia và công nhân kỹ thuật đã gác lại gia đình, công việc để âm thầm vượt Trường Sơn vào miền Nam công tác, chiến đấu. Nhằm bảo đảm bí mật tuyệt đối trước khi lên đường, họ đã gửi lại toàn bộ hồ sơ cá nhân, giấy tờ tùy thân cùng các kỷ vật tại Ủy ban Thống nhất của Chính phủ. Trải qua thăng trầm lịch sử, khối tài liệu đặc biệt này hiện đang được gìn giữ nghiêm ngặt tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III với hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố qua các thời kỳ, bao gồm từ đơn tình nguyện, thư từ, nhật ký, ảnh gia đình, thẻ Đảng, sổ Đoàn cho đến huân huy chương, bằng khen và nhiều tài sản cá nhân khác.

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước cho biết, tại không gian trưng bày "Thanh xuân gửi lại" lần này, ban tổ chức giới thiệu đến công chúng hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc quý giá. Đáng chú ý, bên cạnh khối tài liệu trong nước và tư liệu do các gia đình hiến tặng, triển lãm còn giới thiệu một số hình ảnh, tài liệu tiêu biểu được khai thác từ nguồn tư liệu của Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ). Nhiều hồ sơ, kỷ vật của các văn nghệ sĩ, trí thức nổi tiếng như Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, Đặng Thùy Trâm, Lê Anh Xuân, Dương Thị Xuân Quý... cũng được trang trọng giới thiệu dịp này.

Toàn bộ không gian trưng bày được chia làm 3 phần chính mạch lạc. Phần một mang tên "Ký ức đi B" giới thiệu các tài liệu, hình ảnh, kỷ vật gốc của các cán bộ. Phần hai trưng bày các kết quả bước đầu của "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin", minh chứng cho vai trò của tài liệu lưu trữ như chiếc cầu nối tâm linh đưa các anh hùng trở về. Phần ba là khu vực "Tra cứu hồ sơ cán bộ đi B", nơi công chúng và thân nhân có thể trực tiếp tra cứu thông tin qua hệ thống điện tử được bố trí ngay tại không gian triển lãm, thể hiện rõ nét hiệu quả của công tác chuyển đổi số trong việc phục vụ xã hội.

Đến tham dự và chia sẻ tại sự kiện, ông Phạm Quang Nghị, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội – một cán bộ đi B có hồ sơ đang được lưu giữ – đã bày tỏ sự xúc động sâu sắc khi được nhìn lại những kỷ vật của bản thân sau hơn nửa thế kỷ. Ông chia sẻ, trước ngày lên đường ra trận, những giấy tờ cá nhân quý giá như bằng tốt nghiệp hay giấy chứng nhận đoàn viên đều được gửi lại cơ quan, nhà trường mà không ai dám chắc có ngày nhận lại. Sự vẹn nguyên của những kỷ vật này sau hơn 50 năm là minh chứng cho sự nâng niu, gìn giữ trách nhiệm của Nhà nước đối với một thế hệ đã đặt Tổ quốc lên trên hết.

Song song với việc tái hiện ký ức, những trang tài liệu nhuốm màu thời gian giờ đây đã trở thành điểm tựa pháp lý và tinh thần quan trọng phục vụ công tác đền ơn đáp nghĩa. Nhằm đưa những kỷ vật này trở về đúng với chủ nhân và gia đình, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã đẩy mạnh số hóa toàn bộ hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống tra cứu trực tuyến. Đến nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã trực tiếp trao trả kỷ vật gốc cho 65 trường hợp, đồng thời phối hợp trao trả vàng và kỷ vật cho 150 cán bộ đi B cùng thân nhân tại các hội nghị tri ân.

Dù vậy, trải qua hơn nửa thế kỷ, hành trình đưa các hồ sơ, kỷ vật này trở về vẫn còn gặp nhiều khó khăn do địa giới hành chính thay đổi, thông tin liên lạc bị thất lạc, và nhiều cán bộ đi B đã anh dũng hy sinh hoặc từ trần. Đáng day dứt hơn khi nhiều gia đình hiện vẫn chưa biết hồ sơ, kỷ vật của người thân mình đang được lưu giữ cẩn trọng tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Do đó, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước mong muốn các cơ quan thông tấn, báo chí cùng chung tay lan tỏa rộng rãi thông tin từ triển lãm "Thanh xuân gửi lại", giúp thêm nhiều gia đình tìm lại ký ức của người thân, bồi đắp đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" cho thế hệ hôm nay.