Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh: Từ tư duy đến hành động

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang bước sang giai đoạn mới (2025–2026), diễn đàn là không gian để các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện quốc tế cùng thảo luận về bài toán xây dựng hệ thống năng lượng linh hoạt, bền vững, đồng thời tìm kiếm giải pháp tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng cho Việt Nam.

Phát biểu tại diễn đàn về xu hướng toàn cầu, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường, nhận định hệ thống năng lượng thế giới đang đứng trước bước ngoặt lớn với cả cơ hội lẫn thách thức đan xen. Dù dòng vốn đầu tư cho chuyển dịch năng lượng năm 2025 đạt mức kỷ lục 2,3 nghìn tỷ USD – cao gấp đôi nguồn vốn dành cho nhiên liệu hóa thạch, song tiến trình này đang bị kéo chậm bởi ba nút thắt cấu trúc gồm: thiếu hụt hạ tầng lưới điện, gia tăng chủ nghĩa bảo hộ và sự phân mảnh dòng vốn khi đầu tư chủ yếu tập trung tại Mỹ, Bắc Mỹ, châu Âu và Trung Quốc.

Thêm vào đó, nhu cầu điện năng toàn cầu đang tăng vọt do sự bùng nổ của xe điện, điện khí hóa và đặc biệt là sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các trung tâm dữ liệu. Thực tế này đòi hỏi các quốc gia phải tái cấu trúc chiến lược, chuyển từ tư duy "chạy đua công suất nguồn" đơn thuần sang "quản trị tính linh hoạt của hệ thống" nhằm bảo đảm dòng điện nền ổn định, tránh tình trạng nơi thừa, nơi thiếu gây lãng phí nguồn lực.

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ quốc gia đi đầu về tích hợp năng lượng tái tạo, Đại sứ Ireland tại Việt Nam, bà Deirdre Ní Fhallúin, khẳng định tính cấp bách của việc bảo đảm nguồn cung năng lượng sạch, thông minh để thúc đẩy chuyển đổi số. Đến năm 2025, điện gió đã cung cấp khoảng 1/3 lượng điện tiêu thụ trên toàn đảo Ireland với hơn 5.000 MW công suất trên bờ.

Tuy nhiên, thành công của Ireland không chỉ dừng lại ở phát điện mà nằm ở năng lượng thông minh gắn với người tiêu dùng. Quốc gia này đã lắp đặt khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông minh (đạt trên 80% số hộ gia đình), giúp truyền dữ liệu hàng ngày để áp dụng biểu giá điện linh hoạt theo giờ, từ đó khuyến khích người dân điều chỉnh hành vi sử dụng, giảm áp lực lên hệ thống giờ cao điểm. Đặc biệt, Ireland đã ban hành Kế hoạch LEAP để giải bài toán cung ứng điện bền vững cho các trung tâm dữ liệu lớn, thúc đẩy đồng thời "mục tiêu chuyển đổi kép" bao gồm chuyển đổi số và giảm phát thải carbon.

Đối chiếu với Việt Nam, những kinh nghiệm từ Ireland mang lại nhiều gợi mở giá trị trong bối cảnh nước ta đang hiện thực hóa Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Việt Nam đặt mục tiêu đưa tỷ trọng năng lượng tái tạo chiếm 28 - 36% tổng công suất nguồn điện vào năm 2030 và lên tới 74 - 75% vào năm 2050, song song với việc hoàn thiện hành lang pháp lý qua Luật Điện lực, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) hay cơ chế JETP.

Các chuyên gia tại diễn đàn đồng thuận rằng, bên cạnh việc phát triển nguồn điện sạch, Việt Nam cần tập trung tối ưu hóa hệ thống truyền tải, ứng dụng lưới điện thông minh và phát triển công nghệ lưu trữ năng lượng. Hệ thống điện tương lai cần đạt mức độ linh hoạt cao, cho phép các phương tiện như xe điện không chỉ tiêu thụ mà còn có thể phát ngược điện lại lưới khi cần thiết. Trong giai đoạn phát triển mới, việc thấu hiểu mối quan hệ giữa chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi công bằng, đảm bảo chi phí hợp lý cho người dân và doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.